Rzut klatki schodowej w bloku: wymiary, oznaczenia, normy

Rzut klatki schodowej w bloku to poziomy rysunek, najczęściej w skali 1:50, który pokazuje biegi schodowe, spoczniki, kierunek wchodzenia, drzwi, szyb windy i wymiary podane w milimetrach. W budynku mieszkalnym wielorodzinnym bieg ma co najmniej 1,2 m szerokości, stopień najwyżej 17,5 cm wysokości, a jeden bieg nie więcej niż 17 stopni.

• Co pokazuje rzut klatki schodowej?
• Jak czytać oznaczenia na rzucie schodów?
• Jakie są wymiary klatki schodowej w bloku?
• Jakie układy klatek schodowych spotyka się w blokach?
• Jak obliczyć wymiary klatki schodowej na rzucie?
• Jakie przepisy dotyczące klatek schodowych są obowiązkowe?
• Najczęstsze błędy przy czytaniu i projektowaniu rzutu klatki
• Jak sprawdzić rzut klatki krok po kroku?
• Jakie są pomysły na aranżację klatki schodowej w bloku?

Tekst przyda się mieszkańcowi, który dostał dokumentację od zarządcy, osobie planującej remont części wspólnych i studentowi uczącemu się czytać rysunki. Znajdziesz tu objaśnienie oznaczeń, tabelę wymiarów, wzory na długość i szerokość klatki oraz listę błędów, które najczęściej wychodzą przy analizie rzutu.

Co pokazuje rzut klatki schodowej?

Rzut klatki schodowej pokazuje układ biegów i spoczników widziany z góry, po przecięciu budynku płaszczyzną poziomą na wysokości około 1 m nad podłogą danej kondygnacji. Na jednym rysunku widać więc to, co zostało przecięte (ściany, słupy, pierwszy bieg), oraz to, co leży poniżej i jest widoczne z góry.

Na typowym rzucie klatki w bloku znajdziesz:

• obrys ścian klatki z grubościami i wymiarami w osiach,
• biegi schodowe z rozrysowanymi stopniami i strzałką kierunku,
• spocznik piętrowy i spocznik pośredni (międzykondygnacyjny),
• drzwi wejściowe do budynku, drzwi do mieszkań i drzwi przeciwpożarowe z kierunkiem otwierania,
• szyb windy, jeśli budynek ją ma, oraz pomieszczenia towarzyszące, np. zsyp lub pomieszczenie techniczne,
• oznaczenie kondygnacji, skali i kierunku północy.

Rzut parteru różni się zwykle od rzutu piętra: na parterze jest wejście do budynku, wiatrołap, czasem zejście do piwnicy. Dlatego w dokumentacji spotyka się osobne arkusze, np. rzut parteru i rzut typowego piętra.

Jak czytać oznaczenia na rzucie schodów?

Grube linie ciągłe oznaczają elementy przecięte płaszczyzną rzutu, cienkie linie przerywane elementy widoczne, ale nieprzecięte, a strzałka na biegu pokazuje kierunek w górę. Wymiary podaje się w milimetrach, a skalę i objaśnienia skrótów w legendzie arkusza.

Według poradnika o czytaniu rzutu klatki schodowej ściany nośne, słupy i podciągi przecięte płaszczyzną rysuje się linią ciągłą o grubości 0,7 mm, a elementy widoczne, lecz nieprzecięte, np. bieg położony wyżej, linią przerywaną 0,25 mm. Linie kreskowo-kropkowe to zwykle osie ścian i linie pomocnicze do wymiarowania.

Wymiary i łańcuchy wymiarowe

Wymiary na rzucie są w milimetrach, chyba że legenda mówi inaczej. Łańcuch wymiarowy biegnie od zewnętrznej krawędzi ściany do osi pierwszej przegrody, dalej między osiami kolejnych ścian i kończy się na przeciwległej krawędzi. Zapis 1200 przy biegu oznacza więc 1,2 m, a nie 1200 cm.

Zapisy liczbowe przy biegu opisują zwykle liczbę stopni i ich wymiary. Znaczenie konkretnego zapisu zawsze sprawdzaj w legendzie lub opisie technicznym, bo projektanci stosują różne konwencje.

Skala rysunku

Rzut klatki schodowej rysuje się najczęściej w skali 1:50, czyli 1 cm na papierze odpowiada 0,5 m w rzeczywistości. W skali 1:100, typowej dla rzutów całych kondygnacji, pojedyncze stopnie bywają mało czytelne, dlatego klatkę pokazuje się dodatkowo na osobnym rysunku szczegółowym.

Jakie są wymiary klatki schodowej w bloku?

W bloku mieszkalnym bieg schodowy musi mieć co najmniej 1,2 m szerokości użytkowej, stopień najwyżej 17,5 cm wysokości i co najmniej 25 cm szerokości, a balustrada co najmniej 1,1 m wysokości. W budynkach użyteczności publicznej minimalna szerokość biegu rośnie do 1,4 m.

Te wartości wynikają z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie; poradnik cytowany wyżej przypisuje wymiary stopni do § 68. Szerokość biegu mierzy się w świetle między balustradami albo między balustradą a ścianą.

Według opracowania o rozplanowaniu klatki schodowej jeden bieg schodów stałych wewnętrznych ma najwyżej 17 stopni, a w budynkach opieki zdrowotnej 14, przy czym wszystkie stopnie w biegu muszą mieć równą wysokość.

Kolumna wartości komfortowych opisuje praktykę spotykaną w nowszych projektach: szersze biegi ułatwiają mijanie się dwóch osób i wnoszenie mebli, a stopień o wysokości około 16 cm jest wygodniejszy dla osób starszych. Minimalną szerokość spocznika dla danego typu budynku sprawdź w tabeli szerokości biegów i spoczników w aktualnym tekście jednolitym rozporządzenia.

Jakie układy klatek schodowych spotyka się w blokach?

W polskich blokach najczęściej spotyka się klatkę dwubiegową ze spocznikiem pośrednim: dwa równoległe biegi połączone spocznikiem, tworzące w rzucie literę U. Rzadziej występują układy jednobiegowe, trójbiegowe oraz klatki z windą w tej samej przestrzeni.

Przykład: rzut parteru bloku z wielkiej płyty

Poradnik o rzucie klatki opisuje parter bloku z wielkiej płyty z lat 80.: klatka ma w osiach ścian 3,0 × 5,4 m, dwa biegi rozdzielone spocznikiem pośrednim, drzwi wejściowe o szerokości 1,2 m. Stopnie mają 300 × 150 mm i są wykończone lastryko, a balustrada stalowa z drewnianym pochwytem ma 1,1 m wysokości.

W tym samym przykładzie szyb windy ma 1,6 × 1,8 m w świetle, przy wejściu jest pomieszczenie zsypu 1,5 × 2,0 m, a klatkę wentyluje kanał wywiewny przy ścianie zewnętrznej. Jeśli mieszkasz w takim budynku, więcej o jego specyfice znajdziesz w tekście o tym, jak wygląda klatka schodowa w bloku z wielkiej płyty.

Jak obliczyć wymiary klatki schodowej na rzucie?

Długość klatki w świetle ścian to suma szerokości spocznika pośredniego, długości biegu i szerokości spocznika piętrowego, a długość biegu to szerokość stopnia pomnożona przez liczbę stopni minus jeden. Szerokość klatki to dwie całkowite szerokości biegu plus szerokość duszy.

Opracowanie o rozplanowaniu klatki schodowej podaje kolejność: najpierw różnica poziomów między kondygnacjami, potem liczba i wysokość stopni, szerokość stopnia, szerokość i długość biegu, spoczniki, a na końcu wymiary całej klatki.

1. Liczba stopni: wysokość kondygnacji podzielona przez dopuszczalną wysokość stopnia, zaokrąglona w górę do pełnej liczby stopni o równej wysokości.
2. Szerokość stopnia: s = (60 do 65 cm) - 2h, gdzie h to wysokość stopnia.
3. Całkowita szerokość biegu: Sb = sb + g + t, czyli szerokość użytkowa plus odległość od końca stopnia do wewnętrznej krawędzi balustrady plus grubość tynku.
4. Długość biegu: Db = s × (n - 1), gdzie n to liczba stopni w biegu; ostatni stopień wypada na poziomie spocznika.
5. Długość klatki w świetle ścian: Dś = Dsm + Db + Dsp (spocznik międzykondygnacyjny, bieg, spocznik piętrowy).
6. Szerokość klatki w świetle ścian: Sś = 2 × Sb + Sd, gdzie Sd to szerokość duszy między biegami.

Przykład obliczenia dla typowego piętra

Przy wysokości kondygnacji 280 cm i stopniu 17,5 cm wychodzi 16 stopni, czyli dwa biegi po 8 stopni. Szerokość stopnia: 63 - 2 × 17,5 = 28 cm. Długość biegu: 28 × (8 - 1) = 196 cm. Przy spocznikach po 150 cm długość klatki w świetle ścian wynosi 150 + 196 + 150 = 496 cm.

Ten sam rachunek możesz wykonać dla własnych danych w kalkulatorze długości klatki poniżej, podając szerokość spoczników, szerokość stopnia i liczbę stopni w biegu. Jeśli planujesz przebudowę lub nową klatkę, szerszy kontekst opisuje artykuł o tym, jak powstaje projekt klatki schodowej w bloku.

Jakie przepisy dotyczące klatek schodowych są obowiązkowe?

Obowiązkowe są wymagania rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: wymiary biegów, stopni i spoczników, balustrady, oświetlenie oraz wymagania ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji. Zakres wymagań pożarowych zależy od wysokości budynku i liczby kondygnacji, dlatego dla konkretnego bloku rozstrzyga go projekt.

Klatka schodowa powinna leżeć w ogólnodostępnej części budynku, bo poza funkcją komunikacyjną jest drogą ewakuacji. Z tego wynikają praktyczne zasady widoczne na rzucie:

• drzwi na drodze ewakuacji otwierają się w kierunku wyjścia z budynku,
• na biegach i spocznikach nie może być przeszkód zawężających przejście,
• w wyższych blokach klatkę oddzielają drzwi przeciwpożarowe o określonej klasie odporności ogniowej, np. EI 30 lub EI 60, z samozamykaczem,
• klatka ma oświetlenie dzienne i sztuczne, a w budynkach z wymaganiami pożarowymi także awaryjne,
• w wysokich budynkach przepisy mogą wymagać więcej niż jednej drogi ewakuacyjnej i dodatkowych zabezpieczeń przed zadymieniem.

Dokładny zakres wymagań dla Twojego budynku zawsze potwierdza projektant z uprawnieniami lub rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Opisy w tym artykule mają charakter poglądowy i nie zastępują projektu ani ekspertyzy.

Ile powierzchni oddymiania potrzebuje klatka schodowa?

Przy grawitacyjnym oddymianiu klatki schodowej bez tryskaczy stosuje się wzór uproszczony: wymagana powierzchnia czynna klapy Av to co najmniej 5% rzutu poziomego klatki, ale nie mniej niż 1,0 m². Właśnie tu rzut klatki ma bezpośrednie przełożenie na dobór urządzeń.

Według poradnika doboru klap dymowych wzór Av ≥ 0,05 × Ak pochodzi z normy PN-B-02877-4, a powierzchnię czynną konkretnej klapy podaje producent na podstawie badań wg EN 12101-2. Dla klatki o rzucie 16,2 m² z przykładu wyżej wynik to 0,81 m², więc przyjmuje się minimum 1,0 m².

Wzór uproszczony nie obejmuje klatek wyższych niż 25 m, atriów ani stref zagrożenia wybuchem: tam potrzebna jest pełna analiza. Powierzchnia czynna klapy jest mniejsza od jej wymiaru geometrycznego, a otwory napowietrzające powinny mieć powierzchnię geometryczną co najmniej o 10% większą niż klapa. System oddymiania projektuje wyłącznie uprawniony projektant.

Czy klatka schodowa w bloku to miejsce publiczne?

Klatka schodowa w bloku to część wspólna nieruchomości, ogólnodostępna dla mieszkańców i ich gości, a nie prywatna przestrzeń któregokolwiek lokatora. To, czy w danej sprawie traktuje się ją jako miejsce publiczne, zależy od przepisu, o który chodzi, np. porządkowego, przeciwpożarowego albo dotyczącego palenia.

W praktyce zasady korzystania z klatki określa też regulamin wspólnoty lub spółdzielni. Przykład takiego sporu omawia tekst o tym, jak wygląda palenie papierosów na klatce schodowej w bloku.

Najczęstsze błędy przy czytaniu i projektowaniu rzutu klatki

Najczęstszy błąd to odczytanie wymiaru w złych jednostkach albo mierzenie linijką na wydruku, którego skala nie odpowiada oryginałowi. Drugi to pomylenie szerokości w osiach ścian z szerokością użytkową biegu.

• Mierzenie z wydruku: kopia A4 z arkusza A3 nie ma już skali 1:50. Korzystaj z wymiarów liczbowych, nie z linijki.
• Wymiar w osiach zamiast w świetle: klatka 3,0 m w osiach ścian ma w świetle mniej o grubość tynków i połowy ścian.
• Szerokość biegu bez balustrady: szerokość użytkową mierzy się do balustrady, a nie do krawędzi płyty biegu.
• Liczba stopni: w materiałach w sieci pojawia się limit 18 stopni w biegu, ale opracowanie oparte na tekście jednolitym rozporządzenia podaje 17. Przy projekcie opieraj się na aktualnym tekście przepisów.
• Nierówne stopnie: każdy stopień w biegu ma mieć tę samą wysokość; różnice wychodzą często przy zmianie grubości posadzki podczas remontu.
• Kierunek drzwi: drzwi na drodze ewakuacji otwierane pod prąd ruchu to błąd, który łatwo przeoczyć na rzucie.
• Zawężenie klatki przy remoncie: szafki, donice czy okładziny ścienne zmniejszają szerokość biegu i spocznika poniżej wymaganej.

Jak sprawdzić rzut klatki krok po kroku?

Zacznij od legendy i skali, potem odczytaj układ biegów i kierunek wchodzenia, a na końcu porównaj wymiary z wartościami z przepisów. Ta kolejność pozwala uniknąć pomyłek w jednostkach i interpretacji linii.

1. Sprawdź tytuł arkusza, kondygnację, skalę i kierunek północy.
2. Przeczytaj legendę: rodzaje linii, skróty ścian, oznaczenia drzwi.
3. Znajdź strzałkę kierunku biegu i ustal, który bieg prowadzi w górę.
4. Policz stopnie w każdym biegu i odczytaj ich wymiary.
5. Sprawdź 2h + s: wynik w zakresie 60-65 cm oznacza wygodny stopień.
6. Odczytaj szerokość użytkową biegu i spoczników w świetle balustrad i ścian.
7. Zlokalizuj drzwi przeciwpożarowe, kierunek ich otwierania i wyjście z budynku.
8. Sprawdź, gdzie jest szyb windy, klapa dymowa i otwory napowietrzające.
9. Porównaj wszystkie wymiary z aktualnym tekstem warunków technicznych, a wątpliwości zgłoś projektantowi.

Jakie są pomysły na aranżację klatki schodowej w bloku?

Na klatce w bloku najlepiej sprawdzają się jasne, zmywalne farby, dobrze zaprojektowane oświetlenie, trwałe poręcze i dekoracje, które nie zawężają przejścia. Każda zmiana musi zostawić pełną szerokość biegu i spocznika wymaganą dla drogi ewakuacji.

W materiale o aranżacji klatki w nowym bloku dewelopera polecono zmywalne farby olejne, emulsyjne lub akrylowe, jasne i stonowane barwy zamiast ciemnych, fototapety optycznie powiększające przestrzeń oraz poręcze drewniane lub metalowe, solidnie zamocowane do balustrady lub ściany.

W nowszych projektach pojawiają się też:

• naturalne materiały, np. drewno i kamień, oraz panele akustyczne z drewna lub korka ograniczające pogłos,
• rośliny w donicach na szerszych spocznikach i w holu wejściowym,
• oświetlenie LED z czujnikami ruchu, które włącza się tylko przy obecności użytkownika,
• kontrola dostępu i monitoring części wspólnych,
• małe półki z książkami lub ławka w holu przy windzie.

Przed wstawieniem mebli, roślin czy okładzin uzgodnij zmiany z zarządcą budynku: materiały na drodze ewakuacyjnej podlegają wymaganiom pożarowym, a żaden element nie może ograniczać przejścia. Przykłady zrealizowanych zmian pokazuje tekst o tym, jak przeprowadzić metamorfozę klatki schodowej w bloku.