Szerokość schodów w budynkach użyteczności publicznej

Minimalna szerokość użytkowa biegu schodowego w budynku użyteczności publicznej wynosi 1,2 m, a spocznika 1,5 m; w budynkach opieki zdrowotnej bieg musi mieć co najmniej 1,4 m. Na klatkach schodowych stanowiących drogę ewakuacyjną łączną szerokość biegów i spoczników liczy się dodatkowo od liczby osób: co najmniej 0,6 m na każde 100 osób z najbardziej zaludnionej kondygnacji, ale nigdy mniej niż wspomniane minima.

• Jaka jest minimalna szerokość użytkowa schodów w budynkach użyteczności publicznej?
• Jak obliczyć szerokość schodów na drodze ewakuacyjnej?
• Jak mierzy się szerokość użytkową schodów?
• Jakie wymiary muszą mieć schody zewnętrzne do budynku użyteczności publicznej?
• Jaka jest minimalna szerokość stopnia schodów?
• Jakie balustrady i poręcze są wymagane przy schodach w budynku publicznym?
• Które schody są zakazane w budynkach opieki zdrowotnej i na drogach ewakuacyjnych?
• Czy schody ruchome zastępują schody stałe?
• Jak dostosować schody do potrzeb osób z niepełnosprawnościami?
• Jakie warunki techniczne obowiązują budynki użyteczności publicznej w zakresie schodów?
• Najczęstsze błędy przy wymiarowaniu schodów w budynkach publicznych
• Lista kontrolna dla projektanta i zarządcy obiektu

Wymagania wynikają z § 68 i § 69 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Poniżej znajdziesz tabelę wymiarów, sposób pomiaru, przykłady obliczeń ewakuacyjnych oraz wymagania dla stopni, schodów zewnętrznych, balustrad i schodów ruchomych.

Jaka jest minimalna szerokość użytkowa schodów w budynkach użyteczności publicznej?

W budynku użyteczności publicznej (poza budynkami opieki zdrowotnej) bieg schodów musi mieć co najmniej 1,2 m szerokości użytkowej, spocznik 1,5 m, a stopień nie może być wyższy niż 17,5 cm. Pełną tabelę granicznych wymiarów z § 68 ust. 1 zawiera tekst rozdziału 4 warunków technicznych o schodach i pochylniach.

W budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych i opieki zdrowotnej wartości z tabeli są tylko punktem wyjścia: szerokość biegu i spocznika trzeba dodatkowo sprawdzić obliczeniem ewakuacyjnym z § 68 ust. 2. Skrócone zestawienie samych wartości granicznych znajdziesz też w tekście o tym, jaka jest minimalna szerokość schodów w budynkach użyteczności publicznej.

Częsty błąd w zestawieniach internetowych to przypisywanie budynkom wielorodzinnym szerokości 0,8 m. Wielorodzinne są w tym samym wierszu tabeli co budynki użyteczności publicznej, więc też obowiązuje je 1,2 m; więcej na ten temat w artykule o tym, jaka jest minimalna szerokość schodów w budynku wielorodzinnym. Wartość 0,8 m dotyczy domów jednorodzinnych, mieszkań dwupoziomowych oraz schodów do piwnic i pomieszczeń technicznych.

Budynki opieki zdrowotnej, przedszkola i żłobki

Budynki opieki zdrowotnej mają najostrzejsze wymagania: bieg co najmniej 1,4 m, spocznik 1,5 m i stopień najwyżej 15 cm. Pojęcie zakładu opieki zdrowotnej odpowiada dziś zakładom leczniczym podmiotów leczniczych, co wyjaśnia przypis zamieszczony w ujednoliconym tekście § 66-71 w serwisie Architektura & Biznes. W przedszkolach i żłobkach bieg musi mieć 1,2 m, spocznik 1,3 m, a stopień również nie więcej niż 15 cm.

Schody do piwnic, pomieszczeń technicznych i poddaszy nieużytkowych

Takie schody mogą mieć 0,8 m szerokości biegu i spocznika oraz stopnie do 20 cm, niezależnie od przeznaczenia budynku. Wyjątek nie obejmuje jednak schodów, które prowadzą do pomieszczeń dostępnych dla użytkowników obiektu, np. szatni czy sal w kondygnacji podziemnej, jeśli stanowią część drogi ewakuacyjnej: tam stosuje się wymagania dla danego typu budynku.

Jak obliczyć szerokość schodów na drodze ewakuacyjnej?

Łączna szerokość użytkowa biegów oraz, osobno, łączna szerokość spoczników w klatkach schodowych będących drogą ewakuacyjną musi wynosić co najmniej 0,6 m na 100 osób, które mogą jednocześnie przebywać na kondygnacji o największym obłożeniu. Wynik porównujesz z minimum z tabeli i przyjmujesz większą z tych wartości dla każdego biegu i spocznika.

Brzmienie tego wymogu powtarza § 68 w serwisie ArsLege. W praktyce wzór wygląda tak: wymagana łączna szerokość [m] = liczba osób / 100 × 0,6. Liczbę osób przyjmuje się z założeń projektu dla najbardziej zaludnionej kondygnacji, a nie dla całego budynku.

Z przykładów wynikają dwie praktyczne zasady. Po pierwsze, przy małej liczbie osób obliczenie rzadko cokolwiek zmienia, bo i tak decyduje 1,2 m. Po drugie, przy dużym obłożeniu lepiej rozłożyć szerokość na kilka klatek niż projektować jeden bardzo szeroki bieg: bieg szerszy niż 4 m wymaga dodatkowej balustrady pośredniej. Drogi ewakuacyjne podlegają też innym przepisom przeciwpożarowym, dlatego ostateczny układ klatek uzgadnia się w projekcie z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Jak mierzy się szerokość użytkową schodów?

Szerokość użytkową mierzy się między wewnętrznymi krawędziami poręczy, a przy balustradzie jednostronnej między wykończoną powierzchnią ściany a wewnętrzną krawędzią poręczy. Nie jest to więc szerokość płyty biegu w stanie surowym, tylko wolny prześwit po wykończeniu i montażu poręczy.

Przepis dodaje, że tej szerokości nie mogą ograniczać zainstalowane urządzenia ani elementy budynku, np. grzejniki, obudowy instalacji czy wystające słupy. Poręcze przyścienne muszą być odsunięte od ściany co najmniej o 5 cm, więc przy obustronnych pochwytach konstrukcja biegu musi być wyraźnie szersza niż 1,2 m, żeby po wykończeniu zachować wymagany prześwit.

Przy projektowaniu nowych obiektów rozsądnie jest przewidzieć zapas. Ministerialne standardy projektowania budynków dla osób z niepełnosprawnościami w serwisie Budowlane ABC zalecają powiększenie obliczonej szerokości biegu o 25-40 cm (szerokość złożonej platformy przyschodowej), aby umożliwić jej późniejszy montaż, oraz spoczniki o szerokości co najmniej 150 cm.

Dla porównania, w domach jednorodzinnych minimum wynosi 0,8 m, a sposób pomiaru jest taki sam; różnice opisuje artykuł o szerokości schodów w domu.

Jakie wymiary muszą mieć schody zewnętrzne do budynku użyteczności publicznej?

Schody zewnętrzne do budynku muszą mieć co najmniej 1,2 m szerokości użytkowej i nie mogą być węższe niż bieg schodowy wewnątrz budynku. Jeśli obliczenie ewakuacyjne dało wewnątrz bieg 1,8 m, schody zewnętrzne przy wejściu też muszą mieć co najmniej 1,8 m.

• Jeden bieg schodów zewnętrznych może mieć najwyżej 10 stopni.
• Stopnie przy głównych wejściach do budynków użyteczności publicznej i wielorodzinnych muszą mieć co najmniej 35 cm szerokości (głębokości).
• Maksymalna wysokość stopnia wynika z tabeli dla danego typu budynku, czyli 17,5 cm w typowym budynku użyteczności publicznej. Spotykana w poradnikach wysokość 15 cm dla schodów zewnętrznych nie jest limitem z § 68 ani § 69, tylko wartością zalecaną w części opracowań.
• Wzór 2h + s dotyczy w przepisie schodów wewnętrznych; na zewnątrz obowiązuje przede wszystkim minimalna głębokość 35 cm przy głównych wejściach.
• Poręcze przy schodach zewnętrznych przedłuża się o 30 cm przed początkiem i za końcem biegu.

Na zewnątrz stopnie są narażone na wodę, śnieg i lód, więc szerszy stopień i antypoślizgowa nawierzchnia realnie zmniejszają ryzyko poślizgnięcia. Jeśli przy wejściu potrzebna jest też pochylnia dla osób na wózkach, jej wymagania opisuje sekcja o dostępności niżej.

Jaka jest minimalna szerokość stopnia schodów?

Dla schodów wewnętrznych szerokość stopnia wynika ze wzoru 2h + s = 0,60 do 0,65 m, gdzie h to wysokość stopnia, a s jego szerokość. Przy maksymalnej w budynku użyteczności publicznej wysokości 17,5 cm stopień powinien mieć więc 25-30 cm.

Wartości w tabeli to proste przeliczenie wzoru z § 69 ust. 4. Popularne zestawienie stopnia 17,5 cm z szerokością 35 cm daje 2 × 17,5 + 35 = 70 cm, czyli wykracza poza wzór. Niższy stopień pozwala na głębszy: przy 15 cm mieści się już 35 cm.

Stopnie schodów wachlarzowych muszą mieć co najmniej 25 cm szerokości. W schodach zabiegowych i kręconych te 25 cm trzeba zapewnić w odległości nie większej niż 40 cm od poręczy balustrady wewnętrznej lub słupa, wokół którego biegną schody. Krawędź stopnia dobrze jest delikatnie wyprofilować, żeby but nie zahaczał o ostry kant, przy czym w części budynków noski i podcięcia są zakazane (o tym niżej).

Ile stopni może mieć jeden bieg schodów?

Jeden bieg schodów stałych może mieć najwyżej 17 stopni, a w budynku opieki zdrowotnej 14. Dla schodów zewnętrznych limit wynosi 10 stopni w biegu. Limit 10 stopni nie dotyczy schodów wewnętrznych: wewnątrz typowego budynku użyteczności publicznej spocznik jest obowiązkowy dopiero wtedy, gdy stopni byłoby więcej niż 17.

Jakie balustrady i poręcze są wymagane przy schodach w budynku publicznym?

W budynku użyteczności publicznej schody zewnętrzne i wewnętrzne pokonujące wysokość ponad 0,5 m muszą mieć balustrady lub poręcze przyścienne umożliwiające korzystanie z nich lewą i prawą ręką. Przy biegu szerszym niż 4 m trzeba dodać balustradę pośrednią.

Te i dalsze wymagania z § 296 i § 298 zbiera zestawienie wymagań dla schodów, pochylni i balustrad w Inżynierze Budownictwa. Najważniejsze z punktu widzenia szerokości schodów:

• poręcze odsuwa się od ściany o co najmniej 5 cm, co zmniejsza prześwit biegu;
• balustrady nie mogą mieć ostro zakończonych elementów, a szklane wypełnienia muszą być ze szkła o podwyższonej wytrzymałości, rozpadającego się na nieostre odłamki;
• w budynkach, w których dzieci przebywają bez stałego nadzoru, balustrada ma uniemożliwiać wspinanie się i zsuwanie po poręczy;
• w halach sportowych, teatrach, kinach i innych budynkach użyteczności publicznej balustrady oddzielające poziomy muszą zapewniać bezpieczeństwo także w razie paniki.

Które schody są zakazane w budynkach opieki zdrowotnej i na drogach ewakuacyjnych?

W budynku opieki zdrowotnej nie wolno stosować schodów zabiegowych ani wachlarzowych przeznaczonych do ruchu pacjentów. W budynkach opieki zdrowotnej oraz w budynkach zamieszkania zbiorowego dla osób starszych i niepełnosprawnych zakazane są też stopnie z noskami i podcięciami.

Powód jest praktyczny: stopnie o zmiennej szerokości wybijają z rytmu kroku, utrudniają poruszanie się o kulach i uniemożliwiają bezpieczne przenoszenie pacjenta na noszach. Przepis wymienia wprost schody zabiegowe i wachlarzowe; część poradników rozciąga to zalecenie także na schody kręcone, bo mają stopnie tego samego typu.

Na drogach ewakuacyjnych, w każdym rodzaju budynku, § 244 zabrania stosowania spoczników ze stopniami oraz schodów ze stopniami zabiegowymi, jeśli są one jedyną drogą ewakuacyjną. Schody wachlarzowe są tam dopuszczalne pod warunkiem, że stopnie mają co najmniej 25 cm szerokości. Miejsca, w których na drodze ewakuacyjnej występują stopnie lub pochylnie, muszą być wyraźnie oznakowane.

Czy schody ruchome zastępują schody stałe?

Nie. Zgodnie z § 67 zainstalowanie schodów lub pochylni ruchomych nie zwalnia z obowiązku zastosowania schodów lub pochylni stałych, a § 66 nakazuje stosować schody stałe wszędzie tam, gdzie trzeba zapewnić dostęp do pomieszczeń na różnych poziomach.

To ma znaczenie przy awarii zasilania lub pożarze: schody ruchome mogą stanąć albo zostać wyłączone, a szerokość wymaganą do ewakuacji muszą zapewnić schody stałe. Według poradnika Grupy WW o schodach w miejscach użyteczności publicznej montaż schodów ruchomych wymaga pozwolenia budowlanego, a zalecenia dostępności dla nich obejmują m.in.:

• szerokość biegu co najmniej 80 cm;
• wizualny znak ostrzegawczy 50 cm przed schodami;
• kontrastowe oznaczenie krawędzi o szerokości 8-10 cm przed wejściem na schody i pas 5 cm na stopniach;
• komunikat głosowy o kierunku ruchu co 10 sekund przy schodach, które zmieniają kierunek.

Jak dostosować schody do potrzeb osób z niepełnosprawnościami?

Minimum to kontrastowe krawędzie stopni i poręcze po obu stronach, a gdy schody nie wystarczają, alternatywna droga: pochylnia, dźwig osobowy albo platforma. Rozporządzenie wymaga, by krawędzie stopni w budynkach użyteczności publicznej i wielorodzinnych wyróżniały się kolorem kontrastującym z posadzką.

Pochylnia dla osób niepełnosprawnych musi mieć szerokość płaszczyzny ruchu 1,2 m, krawężniki co najmniej 7 cm i obustronne poręcze w odstępie 1,0-1,1 m. Na początku i na końcu potrzebny jest poziomy odcinek co najmniej 1,5 m, a spocznik przy drzwiach wejściowych musi mieć co najmniej 1,5 × 1,5 m poza polem otwierania skrzydła. Poręcze przy pochylniach montuje się na wysokości 0,75 i 0,9 m.

W istniejących budynkach, w których przebudowa schodów nie jest możliwa, podmiot publiczny ma obowiązek zapewnić dostęp alternatywny na podstawie art. 7 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. W praktyce jest to dźwig osobowy, podnośnik platformowy albo krzesełko schodowe. Szczegóły pasów ostrzegawczych, faktur i kontrastu opisuje artykuł o tym, jak wygląda oznaczenie schodów w budynkach użyteczności publicznej.

Jakie warunki techniczne obowiązują budynki użyteczności publicznej w zakresie schodów?

Wymagania dla schodów w budynkach użyteczności publicznej zawiera przede wszystkim rozdział 4 działu III rozporządzenia w sprawie warunków technicznych (§ 66-71), uzupełniony przepisami o drogach ewakuacyjnych (§ 244) oraz o balustradach i poręczach (§ 296 i § 298).

• § 66 i § 67: obowiązek schodów stałych, także przy schodach ruchomych;
• § 68: szerokość biegów i spoczników, obliczenie ewakuacyjne, schody zewnętrzne, sposób pomiaru;
• § 69: liczba stopni, wzór 2h + s, stopnie wachlarzowe i zabiegowe, zakazy w budynkach opieki zdrowotnej;
• § 70 i § 71: nachylenie i wymiary pochylni, kontrast krawędzi stopni;
• § 244: zakazy dotyczące schodów na drogach ewakuacyjnych;
• § 296 i § 298: balustrady, poręcze, balustrada pośrednia przy biegu szerszym niż 4 m.

Rozporządzenie było wielokrotnie nowelizowane i publikowane w kolejnych tekstach jednolitych. Przykładowo § 68 warunków technicznych w OpenLEX przy tekście jednolitym Dz.U.2022.1225 ma adnotację, że ta wersja aktu utraciła moc. Przed złożeniem projektu lub odbiorem sprawdź więc brzmienie przepisów w wersji obowiązującej w dniu złożenia wniosku, a przy przebudowie także przepisy przejściowe.

Najczęstsze błędy przy wymiarowaniu schodów w budynkach publicznych

• Mierzenie szerokości w stanie surowym zamiast między poręczami po wykończeniu.
• Pominięcie obliczenia 0,6 m na 100 osób i przyjęcie samego minimum 1,2 m tam, gdzie kondygnacja ma duże obłożenie.
• Liczenie tylko biegów, bez sprawdzenia łącznej szerokości spoczników.
• Schody zewnętrzne węższe niż bieg wewnętrzny.
• Stopień 17,5 cm z szerokością 35 cm, niezgodny ze wzorem 2h + s.
• Stosowanie limitu 10 stopni do schodów wewnętrznych lub jego pomijanie na zewnątrz.
• Grzejniki, gabloty lub obudowy instalacji zwężające bieg poniżej wymaganej szerokości.
• Schody zabiegowe lub wachlarzowe na trasach pacjentów w budynku opieki zdrowotnej.
• Traktowanie schodów ruchomych jako zamiennika schodów stałych.

Lista kontrolna dla projektanta i zarządcy obiektu

1. Ustal przeznaczenie budynku i odczytaj z tabeli § 68 minimalną szerokość biegu, spocznika i maksymalną wysokość stopnia.
2. Określ liczbę osób na najbardziej zaludnionej kondygnacji i policz 0,6 m na 100 osób osobno dla biegów i spoczników.
3. Przyjmij większą z wartości: wynik obliczenia albo minimum z tabeli, dla każdego biegu i spocznika.
4. Dodaj zapas na poręcze odsunięte od ściany o co najmniej 5 cm i ewentualnie 25-40 cm na przyszłą platformę przyschodową.
5. Sprawdź, czy żadne urządzenie ani element budynku nie zwęża biegu.
6. Dobierz wysokość i szerokość stopnia tak, aby 2h + s mieściło się w 0,60-0,65 m, i sprawdź liczbę stopni w biegu (17, 14 lub 10 na zewnątrz).
7. Zaprojektuj schody zewnętrzne o szerokości co najmniej 1,2 m i nie mniejszej niż bieg wewnętrzny, ze stopniami min. 35 cm przy głównym wejściu.
8. Zapewnij obustronne poręcze, balustradę pośrednią przy biegu szerszym niż 4 m i kontrastowe krawędzie stopni.
9. Zweryfikuj zakazy: brak stopni zabiegowych na jedynej drodze ewakuacyjnej, brak schodów zabiegowych i wachlarzowych na trasach pacjentów, brak nosków tam, gdzie są zakazane.
10. Sprawdź aktualny tekst warunków technicznych i uzgodnij rozwiązania ewakuacyjne z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.