Terakotowa armia film – co nowego pokazują dokumenty z wykopalisk

Każdy z ponad ośmiu tysięcy żołnierzy stojących w grobowcu pierwszego cesarza Chin ma twarz niepowtarzalną jak ludzkie linie papilarne. Żaden rzemieślnik z warsztatów Qin Shi Huanga nie powtórzył rysów, każda figura nosi ślad indywidualnego spojrzenia sprzed dwudziestu dwóch wieków. Dokument „Tajemnice terakotowych wojowników", który miał premierę na platformie Netflix dwunastego czerwca 2024 roku, próbuje rozwikłać tę zagadkę w przededniu badań, które mogą zmienić wszystko, co wiemy o najsłynniejszym chińskim odkryciu archeologicznym.

• Dokument o terakotowej armii: odkrycie z 1974 roku na ekranie
• Film o terakotowej armii: jak powstawał grobowiec pierwszego cesarza
• Terakotowa armia: produkcje popularnonaukowe i edukacyjne

Dokument o terakotowej armii: odkrycie z 1974 roku na ekranie

Wiosna 1974 roku przyniosła Chinom jeden z najgłośniejszych przypadków archeologicznego szczęścia. Grupa rolników z wioski Lintong, położonej czterdzieści kilometrów na wschód od Xi'an, kopiąc studnię w poszukiwaniu wody na zdewastowanej ziemi, natrafiła na fragmenty glinianych postaci. Żaden z nich nie miał pojęcia, że odsłania największe podziemne zgromadzenie rzeźb figuralnych, jakie kiedykolwiek powstało w dziejach ludzkości.

Skala znaleziska przeszła najśmielsze oczekiwania badaczy. W ciągu następnych miesięcy archeolodzy odsłonili rzędy żołnierzy ustawionych w szyku bojowym, każdy uzbrojony zgodnie z epoką, każdy z osobnym wyposażeniem. Dziś szacuje się, że w trzech głównych jamach grobowca znajduje się ponad osiem tysięcy postaci ludzkich, ponad sto trzydzieści wozów bojowych i około sześciuset siedemdziesięciu koni, nie licząc postaci niebojowych, muzyków, akrobatów i urzędników dworskich.

Reżyser James Tovell postanowił połączyć klasyczną narrację archeologiczną z najnowszymi technikami obrazowania. W filmie pojawia się skanowanie trójwymiarowe pozwalające odtworzyć pierwotne kształty figurek, analiza DNA pozostałości organicznych znalezionych przy posągach, a także georadarowe badanie sąsiednich jam grobowych, wciąż nierozkopanych. Pierwsza zachodnia publikacja naukowa o samym odkryciu ukazała się zaledwie rok po nim, bo w 1975 roku, lecz dopiero teraz technologia pozwala spojrzeć na znalezisko w sposób naprawdę wielowymiarowy.

Podobny artykuł co to jest terakota

Każda z ośmiu tysięcy twarzy jest inna. Rzemieślnicy pracujący dla Qin Shi Huanga otrzymywali precyzyjne wytyczne dotyczące fryzur, zarostu i rysów. Prawdopodobnie wzorowali się na żywych żołnierzach cesarskiej armii, choć stuprocentowej pewności nie ma do dziś.

Film wyraźnie dzieli się na dwie połowy. Pierwsza prowadzi widza przez podziemne korytarze, wykopaliska i aktualne prace konserwatorskie, druga przenosi uwagę na warsztaty rzemieślników działających ponad dwa tysiące lat temu. Taki podział pozwala nie tylko zobaczyć gotowy produkt, ale zrozumieć proces technologiczny, który stał za powstaniem każdej figury: od przygotowania gliny, przez wypalanie w piecach o temperaturze sięgającej tysiąca stopni Celsjusza, po malowanie żywymi pigmentami, które po kontakcie z powietrzem blakły w ciągu zaledwie kilku minut.

Najmocniejszą stroną dokumentu pozostaje dostęp do miejsc normalnie zamkniętych dla zwiedzających. Kamery wchodzą do komór, gdzie trwają prace konserwatorskie, pokazują laboratoria chemiczne, w których analizowane są resztki farb, oraz magazyny, w których spoczywają tysiące nieeksponowanych fragmentów. To materiał, którego nie zobaczymy podczas zwykłej wizyty w muzeum w Xi'an, odwiedzanym co roku przez ponad dziewięć milionów turystów z całego świata.

Sprawdź Terakota cena za m2

Film o terakotowej armii: jak powstawał grobowiec pierwszego cesarza

Ying Zheng, znany później jako Qin Shi Huang, przejął tron państwa Qin w dwudziestym szóstym roku życia. W ciągu następnych dwóch dekad podbił sześć sąsiednich królestw, jednocząc po raz pierwszy w historii całe terytorium Chin pod jedną władzą. Ogłosił się pierwszym cesarzem, tytułem, który w języku chińskim oznacza dosłownie „boskiego władcę od wschodu do zachodu". Tym samym zapoczątkował dynastię Qin, która miała zakończyć okres Walczących Królestw i dać początek koncepcji państwa chińskiego, przetrwałej w formie zmienionej aż do naszych czasów.

Budowę grobowca rozpoczęto, gdy władca miał zaledwie trzynaście lat. Według kronik Sima Qian, historyka żyjącego sto lat po śmierci cesarza, prace trwały trzydzieści osiem lat i zaangażowały blisko siedemset tysięcy rzemieślników, kamieniarzy i robotników przymusowych. Wszystko po to, by stworzyć podziemny pałac, który miał służyć władcy w życiu pozagrobowym jako dokładne odbicie jego ziemskiej potęgi.

Sama armia terakotowa to jedynie fragment znacznie większego założenia. Główny kopiec grobowca wznosi się na siedemdziesiąt sześć metrów nad okoliczną równiną, co odpowiada wysokości dwudziestopiętrowego budynku. W jego wnętrzu, według relacji starożytnych kronikarzy, miały płynąć rzeki rtęci, a sklepienie zdobić mapy nieba z masy perłowej. Współczesne badania geochemiczne potwierdziły podwyższone stężenie rtęci w glebie wokół kopca, choć samego wnętrza nikt jeszcze nie otworzył.

Powiązany temat Terakota COTTO

Archeolodzy podchodzą do głównego grobowca z wyjątkową ostrożnością. W grę wchodzą dwa rodzaje zagrożeń. Pierwszy to kruchość malowideł: figury odkryte w 1974 roku były pierwotnie polichromowane, lecz kontakt z powietrzem i wilgocią spowodował utratę pigmentu w ciągu zaledwie kilku minut. Naukowcy obawiają się powtórki przy właściwym grobowcu. Drugi problem to niestabilność konstrukcji, którą po dwóch tysiącleciach podkopuje woda gruntowa i naturalne osiadanie gruntu.

Kopiec grobowca pozostaje zamknięty od ponad dwóch tysięcy lat. Jego wnętrze, jeśli wierzyć przekazom, mogło zachować się w stanie znacznie lepszym niż otwarte jamy z terakotowymi żołnierzami. Każda decyzja o wejściu do środka wymaga więc nie tylko odwagi, ale i przygotowania technologicznego, które wciąż dojrzewa.

Unikat terakotowej armii polega na czymś więcej niż samej skali. Żadna inna cywilizacja antycznego świata nie stworzyła podobnego założenia o tak rozbudowanej funkcji ideologicznej. Egipcjanie budowali grobowce dla zachowania ciała, Grecy wznosili świątynie dla bogów, Rzymianie stawiali łuki triumfalne dla chwały wodzów. Tylko Qin Shi Huang kazał odlać w glinie własną armię, by ta strzegła go w zaświatach tak samo jak za życia.

Terakotowa armia: produkcje popularnonaukowe i edukacyjne

Dokument z 2024 roku nie jest jedyną pozycją, jaka powstała o tym temacie. Rynek produkcji popularnonaukowych oferuje kilka wartych uwagi tytułów, choć żaden nie łączy w sobie aktualności badań z rozmachem narracji w sposób równie przystępny. Poniższa tabela zestawia najważniejsze produkcje dotyczące starożytnych grobowców i cywilizacji, dostępne na platformach streamingowych.

Reżyser James Tovell ma na koncie realizację „Tajemnic grobowca w Sakkarze" z 2020 roku. Widać wyraźnie pokrewieństwo obu produkcji: ta sama pasja do detalu archeologicznego, ta sama umiejętność łączenia archiwalnych materiałów z nowoczesnymi technikami obrazowania, ta sama skłonność do wydobywania z materiału pierwiastka osobistego. Tym razem bohaterem jest jednak cały naród i cywilizacja, nie pojedynczy faraon czy też konkretna komora grobowa.

Dokument dostępny jest na platformie Netflix w ponad stu dziewięćdziesięciu krajach, w tym w Polsce. Oferta obejmuje napisy w języku polskim oraz opcję lektora, przy czym polscy widzowie mogą wybrać wersję z oryginalną ścieżką dźwiękową, która lepiej oddaje autentyczność materiału. Jakość obrazu sięga rozdzielczości czterech tysięcy pikseli w trybie wysokiego zakresu dynamiki, dostępnej w zależności od wykupionego planu subskrypcji. Czas trwania wynosi siedemdziesiąt siedem minut.

Dokument ma charakter popularnonaukowy, a nie akademicki. Specjalista poszukujący pogłębionej analizy naukowej może poczuć niedosyt. Twórcy świadomie pomijają część kontrowersji, między innymi kwestię autentyczności relacji Sima Qian sprzed dwóch tysięcy lat, skupiając się na materiale wizualnym i przystępnej narracji.

Jak każda produkcja popularnonaukowa, również ten dokument ma swoje mocne i słabsze strony, które warto rozważyć przed seansem.

Komu szczególnie warto polecić ten film? Przede wszystkim osobom, które planują podróż do Chin i chcą lepiej zrozumieć kontekst najważniejszego zabytku w okolicach Xi'an. Również miłośnikom archeologii, którzy cenią produkcje łączące warstwę edukacyjną z kinową jakością obrazu. Sprawdzi się jako wprowadzenie do tematu dla widzów, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z cywilizacją chińską, jak również jako rozrywka rodzinna, ponieważ materiał nie zawiera scen trudnych dla młodszych widzów. Mniej odpowiedni będzie dla znawców tematu oczekujących świeżych tez naukowych lub dla widzów szukających dynamicznej akcji w stylu fabularnym.

Ostateczna ocena: dokument solidny, choć bez rewolucji. Tovell wykonuje rzemieślniczą robotę na najwyższym poziomie, ale temat terakotowej armii został już omówiony w kilkunastu produkcjach z ostatnich dwóch dekad, przez co trudno wnieść do niego coś naprawdę przełomowego. Mimo to pozostaje jedną z najlepszych pozycji w segmencie popularnonaukowym o starożytnych Chinach i dobrym punktem wyjścia do dalszego zgłębiania tematu. Najlepszy moment na krótką przerwę przypada między trzydziestą piątą a czterdziestą minutą, gdy film przechodzi z podziemnych korytarzy do warsztatów rzemieślników, a widz może na spokojnie przetrawić pierwszą połowę materiału.